Memeleri büyütme egzersizleri saz zamanı


Dinlerinin inanç ve esaslarını halk şarkısı formunda şiirlerle anlatıyorlardı. Adıyla anıldıkları şairlerin ya da dönemin diğer şairlerinin şiirlerini kapsayan bu eserlerin bazıları şunlardır: Serencam, Dewrey Balûl, Defterî Pîrdîwerî, Defterî Dîwanî Gewre, Dîwanî Sawa, Defterî Ramyaw, Defterî Zulal Zulal, Defterî Gewayî Xulaman, Defterî Şindirwe, Defterî Abidinî Caf, Kelamî Almas Xan, Kelamî Derşêş Kulî Kirindî, Dewrey Qirmîzî, Kelamî Zulfikar, Dîwanî Şa Teymûr Banî Yaranî, Dîwanî Kasîd, Dîwanî Şah Amîr, Kelamî Newroz. Diğer ansiklopedilerdeyse, özetle şu bilgiler verilir: İran ve Türk edebiyatında bilgece sözlerinden dolayı Behlûl-i Dânâ (Bilgin Behlûl) adıyla da anılan Kûfe'li bir sufinin adıdır. yüzyıllarda yaşamış olduğunu söyleyenler de bulunabilmektedir. Anadolu'daki ilk Alevi önderlerinin Baba İlyas, Baba İshak gibi şahsiyetler olduğu ve bunların önayak olduğu 13. Kürt kökenli olup, Osmanlıca, Farsça ve Arapça gibi üç dilde önemli divanları bulunan Alevi edebiyatının en büyük temsilcilerinden büyük divan şairi Fuzulî gibi önemli temsilciler burada anılmamaktadır. Bilindiği gibi, günümüzde Razbar adıyla bir Ehl-i Hak müzik topluluğu bulunmaktadır.Baskı ve sosyal eşitsizliğin (karanlığı) oluşturduğunu kabul eden Hürremiler, gerek Arap hanedanlığına gerekse İslâmiyete karşı uzlaşmaz bir mücadele yürütmüşlerdir.( Dr. Fars edebiyatının temellerini atan en büyük şairlerden biri kabul edilen, 1140- 1202 yılları arasında yaşayan Nizamî-i Gencevî'nin de Kürt kökenli olduğu biliniyor).Maruf Haznedar'ın, Kürt edebiyatı Gorani lehçesi ve Ehl-i Hakka (Yarsanizm) dayanır yolundaki tespiti, bu açıdan önemlidir. Yalnızca sonradan yayıldığı Anadolu ve Azerbaycan'la ilişkilendirilip, Kürt kimliğine hiç bir vurgu yapılmayan bu filozof- şairin, Behlül Dâne, Behlül Divane, Pehlül Bir Dane, Behlûl Dânende gibi adlarla anıldığı ve bilge kişiliğinden dolayı büyük bir yaygınlık kazandığı belirtilmekle yetinilir. Bu erkek şair ve âşıklar; Kürtçe'nin yanısıra Farsça, Türkçe, Rusça ve Romen dillerine de yansıyan ve dinsel bir mansıp olan "Babe/ Baba" unvanıyla anılmaktadırlar. Onlara önderlik yapmasına ve adına Balkanlar'da bile dergâhlar bulunmasına rağmen, bu büyük filozof- şair, Türkçe tasavvuf literatüründe adeta görmezden gelinmiştir.Bunlardan Serencam, Defterî Pirdiwerî , Defterî Diwanî Gewre ve Balûlî Dana'nın şiir ve hikmetli sözlerini kapsayan Dewrey Balûl adlı eseriyle, sonradan oluşturulan Zebûrê Haqiqat adlı kutsal kitap, Yarsanizm dininin temel kaynaklarını oluşturuyor. Harun Reşit döneminde (786- 809) yaşadığı, yaşamının büyük bir bölümünü Bağdat'ta geçirdiği biliniyor. yüzyıl isyanının da Babaî Hareketi olarak adlandırıldığı unutulmamalıdır. Aynı dönemde yaşamış ve büyük bölümü eserlerini sazla terennüm eden kadın şair ve âşıkları ise şöyle sıralayabiliriz: Celale Xanıma Lorıstanî(985- 11. Aslında, İslami öğretilere bağlı Kürt topluluklarıyla; Alevi, Ehl-i Hak ve Yezidî gibi İslamdışı öğretilere bağlı Kürt toplulukları arasında kadının konumu açısından belirgin farklar vardır.Kürt şiiri üstüne önemli bir antoloji çalışması hazırlayan genç ve yetenekli araştırmacı Selim Temo'nun, şiir örneklerinden yola çıkarak yaptığı şu belirleme de konumuz açısından son derece önemlidir: "Yarsancıların aynı zamanda şair de olan pîr ve uluları, Kürtçe düşünüyor ve Kürtçe yazıyorlardı. yüzyıla kadar varlığını sürdüren bu şiirleri, aynı zamanda kayıt altına da alındıkları için Kürt yazılı edebiyatının en önemli kaynakları saymak mümkündür."(Selim Temo: Kürt Şiiri Antolojisi, 2 Cilt, Agora yay. 2007) Tıpkı daha sonra Yezidiler'in kutsal kitaplarında olduğu gibi, bu eserlerin gizlilik dereceli bir yazıyla ve özel şifrelerle yazılması, belki de İslâm tasallutundan kurtulmalarını ve bugüne ulaşmalarını sağlamıştır. Hatta, Yunus Emre'nin "Halife oldum bindim çok türlü hâle döndüm/ Behlûlile sinlerde ol kelle kıran benem" sözlerinden habersiz, onun 16/17. Bilindiği gibi "Bab", Alevilikte de "Kapı" anlamında bir kutsallık ifade etmekte ve Kalenderilik, Haydarilik , Bektaşilikte bir dini unvan olmaktadır. yüzyıl) Baba Serhengî Dewdanî (935- 1007) Baba Tahirê Uryan (938 ? ) Evdılsemedê Babek (972- 1019) Babe Gerçekê Hewramî (10. yüzyıl) Pîr Şalyar (1006- 1098) Elî Herirî (1010- 1078) Şa Xweşinê Loristanî (1016- 1077) Şêx Adî (1073- 1162) Babe Nawsî Caf (1084- 1161) Abidinî Caf (1320- 1394) Baba Yadigâr (1359- 1480) Qırmızî- Şaweys Qûlî (1407- 1514) Alî Qelender (1434- 1484) Seyid Ekabîrî Xamoşî (1440- 1493) Babe Celilî Dewdanî (1578- 1560) Burada anılanlar, Yaresan- Aleviliği doğrultusunda Kürtçe şiirsel üretim yapıp, bir bölümü de saz eşliğinde bunları icra eden şair ve âşıklardır. yüzyıl) Yay Hebîbeya Şarezurî(1282- 1348) Nazdar Xatûna Şirazî (13. Yaresan/ Alevi edebiyatında yer alan üstteki kadın şairler de, bu inancın ve kültürün kutsal kişilikleri arasındadır. yüzyıllarda yaşamış olan Xatun Dayrakî Razbar'ın, Ehl-i Hak dininde Hakk'ın tecellilerinden biri kabul edilen ve bazı yönleriyle Hacı Bektaş-ı Veli ile benzeştirilen Sultan İshak (Sultan Sohak) ın anası olduğu söylenir.Hürremizm, Manihey- Mazdekit tipindeki öğretilere yakın bir ideolojiyi temsil etmektedir.Arşak Poladyan, Kürtlerin geçmişte bağlı bulundukları Zerdüştilik ile onun güçlü ve yenilikçi devamı niteliğindeki Mazdekçilik ve Hurremiliğin; İslâmiyetin kurumsal etkisine girmeden önce bu topluluklar üzerindeki etkisini şöyle yansıtıyor: Abbasiler döneminde İslâm karşıtı oluşumların temel hareket gücünü toprak eşitliğini savunan köylüler oluşturmuştur. yüzyıllarda çeşitli İran vilayetlerinde gelişen din grupları ile İslâmiyet dönemindeki Mazdeki hareketi de bu slogandan yararlanmıştır. yüzyıldan başlayarak Hürremizm, köylü hareketleri ideolojisinin temel formuna dönüşmüştür.yüzyılda ceylan derisi üzerine Hewrami (Gorani) lehçesiyle yazılan bir şiir, dini temalı en eski şiirlerden biridir.Hürremiler, aralarında kadınların da olduğu genel eşitliği, vergilerden ve haraçlardan kurtulmayı istemekteydiler. ( Melik Şarayê Biharın , İslâmiyetten sonra Fars dilinde ilk şiir yazan Kürt şairi olduğu söylenir.yüzyılda yaşamış (ölümü 837) Kürt şairi Balûlî Dana hakkında Türk literatüründe verilen bilgiler, sözkonusu çevrelerin bilgilerini yenibaştan sorgulamasını gerektirecek niteliktedir. Tasavvufla ilgili yapıtlarda yer alan bu fıkralar Feridüddin Attar tarafından genişletilerek öyküleştirilmiştir. Tanrı aşkıyla her şeyi terkettiği için deli sayılan ama gerçekte akıllı bir hak âşığı, bir bilge olarak görülmüştür. Sözgelimi Kürtler'in geçmişte bağlı bulunduğu Zerdüşt düşüncesi ile onun güçlü ve yenilikçi devamı niteliğindeki Mazdekçilik öğretilerinde, kadın- erkek eşitliğini esas alan bir anlayış vardı.

Şiirin Türkçesi şöyle Kutsal yerler yakıldı, kutsal ateşler söndü Herkesten saklandı namlı büyükler Zalim Araplar girdi ta Fırata dek Köylerden tut da ta Şehrizura kadar Esir alındı bütün kızlar ve kadınlar Kendi kanında boğuldu özgür adamlar Kimsesiz kaldı Zerdüştün töresi, dini Yüce Hürmüz affetmeyecek hiç birini. Yüzyıllar arası Kürt tarihi üstüne bir doktora çalışması yapan Dr.Bu şiirde, İslâm Halife ordularının Zerdüşti topluluklara karşı yaptığı katliam anlatılmakta ve lânetlenmektedir.Yarsan dininin şiire aktarılması bu edebiyatın oluşumunda önemli bir rol oynar. Türk Ansiklopedisi, Meydan Larousse, Büyük Larousse, Ana Britannicagibi diğer Türkçe ansiklopedilerde de benzeri bilgiler tekrarlanır. Bu filozof- şairin şiirinden iki beyti birlikte izleyelim: Ew watey yaran, ew watey yaran Ême dêwaneyîn ew watey yaran Henî megêlin yek yek şaran Ta zinde kerim ayîn Îran Türkcesi: Bazı yârlara (yaresanlara) göre, bazı yârlara göre Divane olmalıymışız o yârlara göre Ama dolaşıyorlar tek tek şehirleri Diriltmek için eski İran dinini Kadın ve Erkek Yaresan/ AleviŞairler ve Âşıklar Bugün Kürt şiirinde, Balulî Dana'yı izleyerek sonraki yüzyıllara sarkan onlarca erkek ve kadın Yaresan şairi ve âşığı biliniyor. Zaten, kendisi Kürtlerin Ömer Hayyam'ı olarak da nitelendirilmektedir.Göreceli olarak coğrafik ve kültürel açıdan İslâmiyetin etkisinden uzak kalabilen Yarsancı Goran şairlerde bu özelliği daha iyi izleyebiliyoruz.Kürtler ve Alevilik Dini temalı Kürt şiirinde bilinen örnekler, İslâmiyetin doğuşundan sonra, ancak bu dinin etkisine girmeden önce yaratılan ürünlerdir. Kürtlerin eski dinlerinden Zerdüştiliğe mensup olduğu anlaşılan bir şairce 7.